روستای دزیان در ۱۴۰کیلومتری جنوب شرقی شهرستان شاهرود و در استان سمنان واقع گردیده
است.
دزیان با مختصات جغرافيايي 56 درجه طول شرقي و 3 درجه عرض شمالي در 24 کيلومتري جنوب شرقي
شهربيارجمند واقع شده است.
دزیان از شمال به دهستان خانخودی واز جنوب بر دامنه کوه تیره (تیره کوه/تیرکوه)نشسته است.
کوه تیره رشته کوهی با امتداد خاوری و باختری است که با رشته های فرعی جنوب دامغان پیوستگی
دارد. در دامنه این رشته از خاور به باختر آبادی های قلعه بالا، گیور، دزیان و قلعه احمد قرار دارند.
ارتفاع اين روستا از سطح دريا 1250 متر است. آب و هواي آن در تابستان گرم وخشک و در زمستان
سرد و معتدل است.
مردم روستاي دزیان با لهجه محلي شاهرودي صحبت مي کنند، مسلمان و پيرو مذهب شيعه جعفري
هستند.
درآمد اکثر مردم از فعاليت هاي زراعي و دامداري تامين مي شود. گندم، جو، کنجد، فلفل، لوبيا، سيب
زميني، گردو، بادام، انگور و انار از محصولات زراعي و باغي روستاي دزیان به شمار مي آيند.
روستاي دزیان در يک محدوده کوهستاني استقرار يافته و بافت مسکوني متمرکزي دارد. اکثر خانه هاي
روستاييان در يک طبقه با سقف هاي مسطح و در شيب و دامنه کوه ساخته شده اند. به طوري که
روستاي دزیان به صورت پلکاني شکل گرفته شده است. عمده مصالح به کار رفته در خانه هاي قديمي
مشتمل بر سنگ، گل، خشت و چوب است. اما در خانه هاي جديد از مصالح آهن، سيمان، آجر و گچ
استفاده مي شود.
روستاي کوهپايه اي دزیان با مجموعه کم نظيري از جاذبه هاي طبيعي و تاريخي يکي از روستاهاي
ديدني استان سمنان است.
در آميختگي مناظر زيباي کوهستاني و چشم اندازهاي اغوا کننده سراب هاي کويري، از جلوه هاي کم
نظير طبيعت روستاي دزیان است.
مردم روستاي دزیان همانند ساير ايرانيان اعياد ملي و مذهبي نوروز، فطر، قربان، غدير و مبعث پيامبر
(ص) را به جشن و سرور وايام وفات و شهادت ائمه به ويژه ايام محرم (تاسوعا و عاشورا) را به تعزيه
خواني و سوگواري مي پردازند.
موسيقي مورد علاقه مردم روستاي دزیان، ترانه ها و نغمه هاي محلي است که غالبا در جشن ها و
مراسم عروسي خوانده و نواخته مي شوند.
انواع اشکنه، ماست جوش، قوروتي (کشک بادمجان) وآبگوشت و آش ترش از معروف ترين غذاهاي
محلي روستاي دزیان است.
موقعیت زیست محیطی:
دزیان در محدوده يكي از پرجاذبه ترين و بكرترين پارك هاي ملي كشور، يعني خارتوران قرار گرفته است؛
يگانه پاركي كه هنوز هيچ يك از زيستمندان گياهي و جانوري پرارزشش را از دست نداده و از تنوعي كم
نظير برخوردار است.
پارک ملی خارتوران با 1470640هکتار مساحت بزرگ ترین منطقه حفاظت شده ایران است که در سند
مورخ ۱۷ ژانویه ۱۹۷۷ از سوى برنامه انسان و کره مسکونی مربوط به سازمان ملل تحت عنوان ذخیره گاه
زیست کره معرفى شده است.
اين ذخيرهگاه انواعي از زيستگاهها شامل سه دشت پهناور با ارتفاعهاي مختلف از 1400-700 متر، سه
رشته كوه با نامهاي كوه پيغمبر در جنوب شرقي با ارتفاع 2265 متر، شتركوه در غرب با ارتفاع 2281 متر و
كوه ملحدو در شمال غرب با ارتفاع 2411 متر از سطح دريا، حدود200000 هكتار تپههاي ماسهاي، كفه
(كوير) وسيع غير حاصلخيز و سيستم رودخانهاي شور را دارا ميباشد در مجموع 604 گونه گياهي شامل
يك گونه جلبك، يك گونه سرخس، دو گونه بازدانه و 600 گونه نهاندانه از منطقه گزارش شده است كه به
55 تيره و 296 جنس تعلق دارند. 432 گونه (6/71 درصد) فلور منطقه انحصاري ناحيه ايراني–توراني
هستند كه از اين تعداد 46 گونه انحصاري ايران ميباشند و در ميان آنها دو گونه Astragalus kavirensisو
A. touranicus انحصاري ذخيره گاه بيوسفر توران هستند. در بين گياهان منطقه، تروفيتها با 268 گونه
(۴/۴۴درصد) و هميكريپتوفيتها با 153 گونه (3/25 درصد) مهمترين شكلهاي زيستي منطقه ميباشند.
هنوز گونه هاى کمیاب و با ارزش یوزپلنگ آسیایى، گورخر آسیایى، جبیر، زاغ بور و هوبره که در خیلى از
مناطق به کلى از بین رفته یا در خطر نابودى است در منطقه توران یافت مى شود.
در گوشه شرقى توران یک توده دست نخورده از بنه (پسته وحشى) وجود دارد.
سرزميني كه براي بسياري از بوم شناسان و جهانگرداني كه از آن ديدن كرده اند يادآور زيستگاه هاي
ناآرام و وحشي آفريقا است؛ زيستگاهي كه كماكان در آن گورخر منحصربه فرد آسيايي مي خرامد و
يوزپلنگ تيزپاي مغرور جولان مي دهد.
در تشريح ارزش هاي بي نظير خارتوران، همان بس كه بدانيم تاكنون متجاوز از 48 خانواده و 375 گونه از
گياهان آوندي نيز در اين سرزمين شناسايي شده اند.
واين چشم اندازي زيباست از خارتوران (بين قلعه بالا و دستجرد در 10كيلومتري غرب كال شور سبزوار) با
پوشش گياهي نسبتا مطلوبي از دم روباه، كاروانكش، افدرا، شور، سيف، گز، قيچ، اسپند، تاغ، جارو،
گون، درمنه، كما، فرفيون، چوبك، اسكنبيل، خارشتر و نيز آتري پلكس و تاغزارهاي دست كاشت. خار
توران از معدود زيستگاه هايي است كه هنوز مي توان در آن چند گورخر آسيايي را سراغ گرفت. چنين
است كه در برخي منابع خارتوران را بعد از <سرنگتي> آفريقا واقع در كشور تانزانيا، دومين منطقه
راهبردي جهان از منظر اندوخته گاه زيست سپهر به شمار مي آورند.
از مجموع 128 پارچه آبادي موجود در شهر بيارجمند، تنها 48 آبادي هنوز نفس كشيده و داراي سكنه
است.
شناسه اي گويا كه تاييدي است بر افت كارايي سرزمين و شتاب بيابان زايي در منطقه.